Od wyroku do wyroku

Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2013 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skierował do Trybunału Konstytucyjnego następujące pytanie prawne: „czy art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim uzależnia prawo do odszkodowania od pozbawienia poprzedniego właściciela nieruchomości bądź jego następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 roku, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP”.

Przypominając brzmienie art. 215 ust. 2 ugn („Przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.”) warto wspomnieć, że w przepis ten z dniem 22 czerwca 2012 roku w części w jakiej pomija stosowanie ustawy do domów innych niż jednorodzinne i działek innych niż przeznaczone pod budownictwo jednorodzinne, utracił moc o czym pisaliśmy w tekście Trybunał Konstytucyjny o nieruchomościach dekretowych.

Podstawową wątpliwością jaką wyraził Sąd pytający jest niekonstytucyjne zdaniem sądu (ale też, jak to wynika z przesłanych do Trybunału stanowisk, Prokuratora Generalnego oraz Sejmu) zróżnicowanie sytuacji osób, które władanie nieruchomością utraciły przed dniem 5 kwietnia 1958 roku i po tej dacie. W świetle przepisu bowiem osoby, które władanie nieruchomością utraciły przed dniem 5 kwietnia 1958 roku pozbawione są prawa do odszkodowania natomiast te, które władanie utraciły po dniu 5 kwietnia 1958 roku mogą w zamian otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. W ocenie Sądu pytającego nie istnieje obecnie żaden powód, dla którego utrzymanie jako granicznej daty 5 kwietnia 1958 roku byłoby zasadne a jej powtórzenie w trzeciej już ustawie (przepis pojawił się po raz pierwszy w ustawie z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości, po raz wtóry w ustawie z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości) rodzić musi wątpliwości natury Konstytucyjnej.

Aktualna sytuacja byłych właścicieli nieruchomości warszawskich jest bardzo skomplikowana a zakusy legislacyjne, takie jak ostatnio skierowana przez Prezydenta Komorowskiego do oceny Trybunału ustawa o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy dodatkowo sytuację tę komplikują. Należy jednak wziąć pod uwagę, że również w aktualnie obowiązującym stanie prawnym zwroty nieruchomości warszawskich, odszkodowania z tytułu ich wywłaszczenia ale również zwroty nieruchomości wywłaszczonych w innym trybie są możliwe, choć postepowania są przewlekłe a ich efekt nie zawsze w pełni przewidywalny.

Choć w omawianej sprawie, oznaczonej sygnaturą P 6/13, od daty wpływu pytania do Trybunału Konstytucyjnego nic się nie dzieje, należy mieć nadzieję, że z czasem Sędziowie Trybunału zajmą w sprawie stanowisko podobne do tego, jakie zajęli w omawianym już postępowaniu SK 41/09 i uznają kwestionowany przepis za niezgodny z Konstytucją RP.